ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ဢၼ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈဝႆႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေပိူၼ်ႈ - လုၵ်ႉတီႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်မီးမၵ်းမၼ်ႈ တေႃႇထိုင် ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈဝႆႉ

ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၸုမ်းႁႅင်းၾႆးၾႃႉ လုမ်ႈၾႃႉ (IEA) ၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီႊၼႆႉ မိူင်း 60 လိူဝ်လိူဝ် လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶွၼ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ပွၵ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ “ၶေႃႈပူင်ႁၢမ်ႈ” ။ ၽၢႆႇလင် ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆမီႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ “ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ” ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ၾၢင်ႉသတိ လွင်ႈပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸုမ်း UNEP ၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊၵၢႆဝႃႈ တႄႇဢဝ် ပီႊ 1950 တေႃႇထိုင် ပီႊ 2017 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ် မွၵ်ႈ 9.2 ပီႇလီႇယၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇတဵမ် 10% သေ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ မွၵ်ႈ 7 ပီႇလီႇယၼ်ႇတၢၼ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး ယုၵ်းယၢၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ “Scientific Progress” ပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ ၼႂ်းပီႊ 2050 ၼႆႉ ၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တေမီးယုၵ်းယၢၵ်းပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ 13 ပီႇလီႇယၼ်ႇတၢၼ်ႇလိူဝ်လိူဝ်သေ ၵျူဝ်ႇသွမ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး “ၵျူဝ်ႇၽိူၵ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။

ၵျူဝ်ႇၽိူၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မီးၶူဝ်ႈၽိူၵ်ႇ တဵမ်ဝႆႉၵူၺ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလတ်းၽၢၼ်ႇ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်း လူၺ်ႈ သၢႆတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်း တူဝ်သတ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်လၢႆးတၢင်း ၵမ်းလဵဝ်ၼႆၸိုင် ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉၼၼ်ႉ တေၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်းမႄးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် တေလႆႈဢဝ်မၢႆမီႈ လႄႈ ၶေႃႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇတေၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၵုမ်းထိင်း ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈဢၼ် လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း (Draft) လွင်ႈပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း 5 ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လၢႆၽၢႆႇလၢႆတၢင်း ဝၢႆးသေ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၽႄးရိတ်ႉၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း လွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ် လွင်ႈပၢမ်ႇၸေး ၶွင် သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉလႄႈ လၢႆလၢႆမိူင်း တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် ႁူပ်ႉထူပ်း လွင်ႈၼႆႉယူႇ။

ပေႃးဢဝ်ပိူင်မၼ်းဝႃႈၸိုင် လွင်ႈပလၢတ်ႉသတိတ်ႉသီၶဵဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတႄႇတီႈငဝ်ႈငႃႇမၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းလႆႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈတႅၼ်းတၢင်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶိူင်ႈႁဵတ်းတဝ်ႈၶဝ်ႈၽၵ်းဢၼ် GTMSMART ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၵွၵ်း ၵွၵ်း ၵွၵ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းလႆႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇ HEY12 ၊ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵွၵ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းလႆႈ, ႁေႃး01ၶိူင်ႈႁဵတ်းပလႅတ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းလႆႈ